Kumaş Çekme Payı Nedir? Çekme Oranı Nasıl Hesaplanır?

Kumaş çekme payı, yıkama, kurutma, buhar veya ısı gibi bir işlemden sonra oluşabilecek boyutsal değişimin kalıp ve üretim planında hesaba katılmasıdır. Çekme oranı, işlem öncesi ve sonrası aynı yöndeki işaretler arasındaki mesafe karşılaştırılarak hesaplanır.

En ve boy yönü ayrı ölçülmelidir. Test koşulları belirtilmeden verilen bir çekme yüzdesi tek başına anlamlı değildir; yıkama sıcaklığı, kurutma yöntemi, çevrim sayısı ve numune hazırlığı sonucu etkiler.

Kumaş çekmesi nedir?

Kumaş çekmesi, belirli bir işlemden sonra kumaşın eninde veya boyunda küçülmesidir. Kumaş bazen uzama da gösterebilir. Bu nedenle laboratuvar raporlarında daha kapsayıcı olan “boyutsal değişim” ifadesi kullanılır.

Çekme payı ile çekme oranı aynı şey midir?

Hayır. Çekme oranı testte ölçülen yüzde değişimdir. Çekme payı ise bu sonucun kalıp, kesim veya ürün ölçüsüne nasıl yansıtılacağına ilişkin üretim kararıdır. Ölçülen yüzde kalıba otomatik olarak aynen eklenmemelidir; ürün yapısı ve tolerans da değerlendirilmelidir.

Kumaş neden çeker?

Çekme tek bir nedenden oluşmaz. İplik ve kumaş üretiminde oluşan gerilimlerin serbest kalması, liflerin suyla şişmesi, örgü veya dokuma yapısının yeniden yerleşmesi, mekanik hareket, sıcaklık ve kurutma koşulları boyutu değiştirebilir.

Elyaf türü çekmeyi nasıl etkiler?

Pamuk ve viskon gibi selülozik elyaflar su alarak şişebilir. Yün ısı, nem ve mekanik hareketle keçeleşmeye yatkın olabilir. Sentetik elyaflarda ısı geçmişi ve termal stabilite önemlidir. Ancak sonuç yalnızca elyafa bakılarak tahmin edilemez; iplik, konstrüksiyon ve terbiye de belirleyicidir.

Örme ve dokuma kumaşlar aynı şekilde mi çeker?

Hayır. İlmekli yapısı nedeniyle örme kumaşlar gevşeme ve boyutsal değişime daha açık olabilir. Dokuma kumaşlarda iplik sıklığı, dokuma bağlantısı ve terbiye etkili olur. Bu bir genel eğilimdir; gerçek sonuç testle belirlenir.

Kumaş çekme testi nasıl yapılır?

Temsil edici numune hazırlanır, belirli aralıklarla ölçüm işaretleri konur ve başlangıç mesafeleri kaydedilir. Numune tanımlanmış yıkama ile kurutma işlemine tabi tutulur, uygun şekilde kondisyonlanır ve aynı işaretler yeniden ölçülür.

ISO 3759 numune hazırlama, işaretleme ve ölçme yaklaşımını; ISO 5077 belirlenmiş yıkama ve kurutma işlemlerinden sonraki boyutsal değişimin hesaplanmasını kapsar. Ev tipi yıkama için AATCC TM135 de kullanılan yöntemlerden biridir.

En ve boy yönü neden ayrı ölçülür?

Kumaş iki yönde aynı miktarda değişmeyebilir. Çözgü ve atkı iplikleri veya örme yönleri farklı gerilim ve yapıya sahiptir. Tek bir ortalama değer kullanmak kalıp ve ürün ölçüsünde hataya yol açabilir.

Kumaş çekme oranı nasıl hesaplanır?

Çekme oranını pozitif bir değer olarak ifade etmek için başlangıç ölçüsünden son ölçü çıkarılır, fark başlangıç ölçüsüne bölünür ve 100 ile çarpılır.

Çekme oranı (%) = [(İlk ölçü − Son ölçü) / İlk ölçü] × 100

Standart boyutsal değişim işaretlemesinde ise şu formül kullanılabilir:

Boyutsal değişim (%) = [(Son ölçü − İlk ölçü) / İlk ölçü] × 100

Bu ikinci formülde negatif sonuç küçülmeyi, pozitif sonuç uzamayı gösterir. Raporda kullanılan işaret kuralı mutlaka açıklanmalıdır.

Çekme oranı hesaplama örneği nedir?

Boy yönündeki işaretler işlemden önce 500 mm, işlemden sonra 485 mm ise pozitif çekme hesabı şöyledir:

[(500 − 485) / 500] × 100 = %3 çekme

Aynı sonuç boyutsal değişim formülüyle yüzde -3 olarak raporlanır. En yönü ayrıca hesaplanmalıdır.

Çekme payı kalıba nasıl uygulanır?

Kalıp düzeltmesi hedef nihai ölçüye göre yapılır. Bir yönün işlem sonrası hedef ölçüsü biliniyorsa teorik başlangıç ölçüsü şu şekilde hesaplanabilir:

Başlangıç ölçüsü = Hedef ölçü / (1 − çekme oranı)

Örneğin hedef 100 cm ve doğrulanmış çekme oranı yüzde 3 ise teorik başlangıç yaklaşık 103,09 cm olur. Yalnızca hedefe yüzde 3 eklemek 103 cm verir ve küçük bir fark oluşturur. Seri üretimde yuvarlama ve toleranslar teknik ekip tarafından belirlenmelidir.

Kaç yıkama çevrimi test edilmelidir?

Çevrim sayısı ürünün bakım talimatına, müşteri şartnamesine ve kullanılan standarda göre seçilir. Tek yıkama ile çoklu yıkama sonuçları aynı kabul edilmemelidir. Raporda çevrim sayısı açıkça yazılmalıdır.

Kurutma yöntemi sonucu değiştirir mi?

Evet. Asarak, düz sererek veya tamburlu kurutma farklı mekanik ve termal etkiler oluşturur. Sonuçlar ancak aynı yıkama ve kurutma koşulları kullanıldığında karşılaştırılabilir.

Baskı işlemi çekme oranını etkiler mi?

Ön işlem, buharlama, yıkama, kalender ve ısıyla fikse gibi adımlar kumaşın gerilimlerini serbest bırakabilir veya termal boyutunu değiştirebilir. Bu nedenle mümkünse test nihai üretim akışını temsil eden kumaş üzerinde yapılmalıdır.

Baskı yöntemlerinin proses farkları için Dijital Tekstil Baskı Teknikleri rehberine bakabilirsiniz.

Çekme testi üretimden önce nasıl kullanılmalıdır?

1. Partiyi temsil eden numuneyi seçin.
2. En ve boy yönünü işaretleyin.
3. Başlangıç ölçülerini kaydedin.
4. Tanımlı bakım çevrimini uygulayın.
5. Numuneyi aynı yöntemle yeniden ölçün.
6. İki yönü ayrı hesaplayın.
7. Sonucu kalıp ve tolerans kararıyla birlikte değerlendirin.

Gramaj ve konstrüksiyonun ürün davranışındaki rolü için Kumaş Gramajı Nedir? rehberini inceleyebilirsiniz.

Kumaş Koleksiyonlarını İnceleyin

Kumaş çekmesi hakkında sık sorulan sorular